Sahte altın nasıl anlaşılır? Evde yapılabilen ve yapılamayan testler
Mıknatıs, damga, yoğunluk ve renk kontrolü neyi gösterir, neyi göstermez; kesin sonuç için hangi test gerekir ve kuyumcu ne yapar.
"Bu altın gerçek mi?" sorusunun evde kesin cevabı yok — ama sahtenin çoğunu elemeye yetecek birkaç basit kontrol var. Bu yazı önce neyin elenebileceğini, sonra neyin ancak kuyumcuda anlaşılabileceğini ayırıyor.
Önce beklentiyi doğru kur
Evde yapılan hiçbir test "kesin gerçek" demez; yalnızca "büyük ihtimalle sahte" diyebilir. Kaplamalı sahteler (tungsten çekirdek, altın kaplama) mıknatısı, rengi ve hatta asit testini geçebilir. Kesin sonuç yoğunluk ölçümü, XRF cihazı ya da ürünün kesilerek test edilmesiyle alınır.
Evde yapılabilen kontroller
1. Damga
Ürünün üzerinde milyem damgası olmalı: 916 (22 ayar), 750 (18 ayar), 585 (14 ayar), 995/999 (24 ayar). Sarrafiye altınlarda Darphane basımı standarttır. Damganın olmaması şüphe sebebidir; olması ise garanti değildir — damga da sahte vurulabilir.
2. Mıknatıs
Altın manyetik değildir. Güçlü bir mıknatıs ürünü çekiyorsa içinde demir ya da nikel alaşımı vardır; bu altın değildir ya da ayarı düşüktür. Çekmiyorsa bir şey kanıtlamaz: bakır, kurşun, tungsten de manyetik değildir.
3. Renk ve aşınma
Kaplamalı ürünlerde kenarlarda, kilit noktalarında ve sürtünen yüzeylerde alttaki metal (beyaz, gri ya da kızıl) görünmeye başlar. Sarı altın yeşilimsi ya da soluk görünüyorsa alaşım oranı yüksek olabilir.
4. Ağırlık ve boyut
Sarrafiye altınların gramajı standarttır: çeyrek 1,75 g, yarım 3,50 g, tam 7,00 g, Cumhuriyet/Ata 7,216 g. Hassas bir mutfak terazisiyle bile belirgin sapma yakalanır. Altın çok yoğun bir metaldir (19,3 g/cm³); aynı boyuttaki sahte ürün genellikle daha hafif gelir — tungsten hariç.
5. Seramik testi
Sırsız seramik bir yüzeye (fayans arkası) hafifçe sürtüldüğünde altın altın rengi iz bırakır; sahte ürün siyah ya da gri iz bırakır. Ürünü çizer, ziynet ve takıda önerilmez.
Evde yapılamayanlar
Yoğunluk (Arşimet) testi
Ürünün havada ve suda tartılmasıyla yoğunluğu hesaplanır. Saf altın 19,3 g/cm³, 22 ayar yaklaşık 17,7–17,8, 18 ayar 15–16 civarındadır. Hassas terazi gerektirir; içi boş ya da taşlı ürünlerde yanıltır. Tungsten (19,25 g/cm³) altına çok yakın olduğu için bu testi de geçebilir — tungsten çekirdekli sahte külçelerin sebebi budur.
Asit testi (mihenk)
Kuyumcu ürünü mihenk taşına sürter, ize ayar asidi damlatır. Yüzeyi ölçer; kalın kaplamada yanıltabilir. Ürünü hafifçe aşındırır.
XRF cihazı
Röntgen floresans cihazı alaşımın bileşimini saniyeler içinde verir. Yine yüzey ağırlıklıdır; derin kaplamada kesilerek doğrulama gerekebilir. Ciddi kuyumcular ve rafineriler kullanır.
Sahte altının en sık yakalandığı yerler
- İkinci el ve ilan siteleri. "Acil satılık, ucuz" ürünlerin önemli kısmı sorunludur; alıcıyı düşük fiyatla acele ettirmek tipik yöntemdir.
- Turistik bölge ve seyyar satış. Fatura yok, damga yok, geri dönüş yok.
- Kapalı ambalaj hilesi. Blister açılmış, içindeki külçe değiştirilmiş, yeniden kapatılmış. Ambalajdaki seri numarası ile sertifika eşleşmeli.
- Takı tamiri. Onarıma verilen ürünün alaşımının değiştirildiği vakalar vardır; ürünü tartıp teslim etmek ve tartıp geri almak basit bir önlemdir.
En sağlam önlem: nereden aldığın
Sahte altına karşı en etkili test satın alma anında yapılır: tanınmış ve uzun süredir faaliyette bir kuyumcu, faturalı satış, damgalı ürün, açılmamış ambalaj ve sertifika. Bu dördü varsa evdeki testlere ihtiyaç kalmaz; yoksa evdeki testler yeterli olmaz.
Bozdurma sırasında da aynı belgeler işe yarar: faturalı ve sertifikalı ürün daha az test görür ve daha iyi fiyat alır. Bozdurma hesabı için bozdurma ve makas hesaplayıcısı, terimler için mihenk taşı ve damga maddelerine bakabilirsin.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi içermez. Değerli bir ürünün gerçekliğinden emin olmak için yetkili bir kuyumcu ya da rafineriye başvurun.